bộ sách lịch sử thế giới - the penguin history of the world (bộ 5 cuốn)

Bộ Sách Lịch Sử Thế Giới (Bộ 5 Cuốn)

Trong ấn bản được cập nhật này, nhà sử học Odd Arne Westad đã chỉnh sửa toàn bộ tác phẩm có tầm ảnh hưởng lớn này, tiếp tục câu chuyện đến đầu thế kỷ XXI, bao gồm cả các sự kiện ngày 11 tháng 9 và các cuộc xung đột ở Trung Đông. Westad tận dụng những thành tựu sử học gần đây để mở rộng phạm vi nghiên cứu về những giai đoạn đầu của lịch sử nhân loại, đồng thời cải thiện đáng kể phần trình bày về Ấn Độ, Trung Quốc, Trung Á, thế giới Hồi giáo sơ kỳ và Đế chế Byzantine, cũng như lịch sử khoa học, công nghệ và kinh tế. Kết quả là một tác phẩm tổng hợp cô đọng và ấn tượng, bao quát hàng ngàn năm lịch sử, đan xen các câu chuyện về các đế quốc, nghệ thuật, tôn giáo, kinh tế và khoa học thành một tự sự mạch lạc và hấp dẫn. Từ những tổ tiên loài người sơ khai và sự ra đời của các nền văn minh Mesopotamia và Ai Cập cổ đại, cuốn sách tiếp tục khám phá các chủ đề như Đế chế La Mã, sự trỗi dậy của Hồi giáo, sự hưng thịnh và suy tàn của tầng lớp samurai ở Nhật Bản, các vương quốc thời trung cổ ở châu Phi Hạ Sahara, các cuộc chinh phạt của người Mông Cổ và sự mở rộng toàn cầu của châu Âu vào thời kỳ cận đại. Một số trang quan trọng cũng được dành cho cuộc đấu tranh giành độc lập của Mỹ, Cách mạng Pháp, các đế quốc thuộc địa, quá trình hiện đại hóa đáng kinh ngạc của Nhật Bản và hai cuộc thế chiến.

Tương tự như Will Durant, Roberts nhìn nhận lịch sử loài người chủ yếu là lịch sử của các nền văn minh, từ những khởi đầu kéo dài hàng ngàn năm trong bóng tối của thời tiền sử cho đến các xã hội hiện đại với những tiến bộ công nghệ và những biến đổi sâu sắc trong văn hóa, bao gồm cả những cuộc chiến tranh và xung đột đôi khi được xem như là sự va chạm giữa các nền văn minh, chứ không chỉ là tranh giành lãnh thổ, kho tàng và tài nguyên.

Theo hai tác giả, lịch sử hiện đại – từ khoảng năm 1500 đến nay – chứng kiến sự thắng thế toàn cầu của văn hóa Tây Âu. Những năm sau Thế chiến II đánh dấu sự kết thúc quyền bá chủ toàn cầu của Tây Âu. Châu Á đang dần khẳng định vị thế trên trường lịch sử, đồng thời sức mạnh của Mỹ ngày càng trở nên rõ rệt. Tuy nhiên, đó là một châu Á đã tiếp thu một cách có chọn lọc nhiều lý tưởng về văn hóa, kinh tế và chính trị của Tây Âu. Mặc dù sức mạnh của Tây Âu đã suy giảm, những thay đổi sâu rộng do tư tưởng châu Âu mang lại vẫn tiếp tục tác động đến phần còn lại của thế giới.

Ở chương cuối cùng, hai tác giả nhấn mạnh vai trò thống trị của văn minh Tây Âu (và các nhánh phát triển ở Bắc Mỹ và châu Úc) dựa trên tầm ảnh hưởng của nó đối với mọi nền văn minh và lục địa khác. Dù có tư tưởng phản đối phương Tây đến đâu, người ta cũng không thể phủ nhận rằng con người ngày nay, bất kể ở châu lục hay quốc gia nào, phần lớn đều chấp nhận những giá trị của châu Âu, như cộng hòa, dân chủ, bình đẳng, chính quyền đại diện, sự phân chia quyền lực giữa nhà nước và tôn giáo, quyền tự quyết của dân tộc,… Nhiều vấn đề quan trọng mà nhân loại đang đối mặt ngày nay, như môi trường, nữ quyền, bình đẳng giới, biến đổi khí hậu,… cũng bắt nguồn từ văn minh Âu Mỹ. Thậm chí, trang phục của con người ngày nay gần như đồng nhất, theo phong cách Âu phục, đến nỗi trang phục truyền thống của nhiều nền văn hóa trở thành một hình thức hồi tưởng hoặc quà lưu niệm cho du khách. Hai tác giả đã trình bày nhận định này một cách thuyết phục.

Đối với các dân tộc ngoài châu Âu, từng chịu sự đô hộ của các đế quốc châu Âu, con đường duy nhất để họ đứng lên và giành độc lập là học hỏi từ người Âu (thậm chí cả những quốc gia theo chủ nghĩa cộng sản cũng dựa trên một học thuyết từ châu Âu), sau đó đánh bại họ bằng chính vũ khí của họ. Lịch sử sau phong trào giải thực dân cũng cho thấy, những quốc gia nào tiếp thu và áp dụng văn hóa phương Tây nhanh chóng và hiệu quả đều vươn lên trở thành những nước phát triển. Chúng ta có thể thấy điều này ở các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc.

Roberts là một nhà nghiên cứu có tầm nhìn bao quát. Và đây là một cuốn sách vẽ ra bức tranh toàn cảnh. Mặc dù nó là một biên niên sử ghi lại mọi diễn biến chính có ý nghĩa lịch sử, bắt đầu từ tổ tiên tiền sử của loài người cho đến những năm đầu của thế kỷ XXI, nhưng nó không phải là một tập hợp hỗn độn các sự kiện và số liệu. Roberts vận dụng kiến thức uyên bác của mình để xác định những xu hướng lịch sử chính trong quá khứ của loài người.

Dĩ nhiên, khi cô đọng lịch sử loài người từ thời tiền sử đến hiện đại trong khoảng 1.200 trang (bản tiếng Anh), tác giả không thể đi sâu vào chi tiết, mà phải chắt lọc những thông tin cần thiết nhất, đồng thời đòi hỏi người đọc phải có một số kiến thức lịch sử, địa lý, chính trị, xã hội… tối thiểu, hoặc chủ động tìm hiểu thêm để hiểu rõ vấn đề đang được trình bày. Như vậy, hai tác giả chủ yếu cung cấp cho chúng ta những nhận định, tức là những ý kiến cá nhân, và tất nhiên là mang tính chủ quan, về những diễn biến lớn trong lịch sử loài người. Và những nhận định đó mở ra cơ hội cho chúng ta suy nghĩ, thảo luận, phản bác hoặc khám phá những hướng nghiên cứu mới.

Do đó, tác phẩm này xứng đáng là tài liệu tham khảo cho những độc giả quan tâm đến lịch sử nhưng không chuyên về lĩnh vực này. Và không chỉ để tham khảo khi cần thiết, nó còn xứng đáng được đọc lại nhiều lần.