tranh dân gian việt nam - sưu tầm và nghiên cứu - bìa cứng

Tranh Dân Gian Việt Nam - Sưu Tầm và Nghiên Cứu

Trong nhiều năm, chúng tôi đã ấp ủ mong muốn xuất bản bản tiếng Việt của công trình "Tranh dân gian Việt Nam" do Maurice Durand thực hiện, lần đầu được Viện Viễn Đông Bác Cổ ấn hành vào năm 1960. Bộ sưu tập này chứa đựng hơn 400 tác phẩm hội họa dân gian, đi kèm với những nghiên cứu, phân tích, bình chú sâu sắc, tỉ mỉ và toàn diện của tác giả. Đây là thành quả của quá trình nghiên cứu, sưu tầm nhiều năm trên các phố phường Hà Nội và các vùng lân cận thuộc đồng bằng Bắc Bộ.

Cuốn sách trở nên đặc biệt hấp dẫn khi văn hóa dân gian Việt Nam được nhìn nhận qua góc độ của một học giả ngoại quốc tài năng, người từng là thành viên của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp vào giữa thế kỷ XX. Những quan sát, cảm nhận và đánh giá của tác giả trong thời kỳ văn hóa truyền thống vẫn còn đậm nét ở Bắc Bộ đã đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Lý do đầu tiên để ấn hành cuốn sách này là tạo cơ hội cho độc giả Việt Nam tiếp cận trọn vẹn công trình độc đáo này, vốn không chỉ là một bộ sưu tập tranh đơn thuần. Công trình được xem là độc nhất vì giới thiệu một phần lớn trong bộ sưu tập hơn 400 bức tranh dân gian mà Maurice Durand đã sưu tầm từ năm 1940 tại Hà Nội, với sự hỗ trợ của các học giả như Trần Văn Giáp, Trần Huy Bá, Louis Bezacier và Paul Lévy. Theo những thông tin chúng tôi có được, đây là bộ sưu tập quan trọng nhất còn được bảo tồn đến thời điểm hiện tại.

Tính độc đáo của nó còn thể hiện ở sự đa dạng của các chủ đề được khai thác: những công việc thường nhật trong cuộc sống, lời chúc phúc, bùa hộ mệnh, các nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng, tranh minh họa những tấm gương hiếu thảo, các câu tục ngữ, ngạn ngữ, tranh minh họa lịch sử, văn học, bốn mùa, phong cảnh, hoa trái và muông thú. Hơn nữa, Maurice Durand là học giả đầu tiên nghiên cứu về lĩnh vực nghệ thuật dân gian này bằng cách kết hợp mô tả chi tiết quá trình tạo tranh, phân loại các loại hình tranh, phân tích chủ đề và đặt chúng trong bối cảnh văn hóa, lịch sử, từ những điều thiêng liêng đến những điều đời thường.

Lý do thứ hai là mong muốn của các chuyên gia Việt Nam học như Gs. Philippe Papin và PGS. Pascal Bourdeaux, giảng viên Viện Cao Học Khảo Cứu (Pháp), cùng với PGS. Olivier Tessier, phụ trách trung tâm Viện Viễn Đông Bác Cổ tại TP. Hồ Chí Minh. Họ mong muốn phát triển một loạt ấn phẩm về tranh ảnh hội họa bản địa, coi đó là bằng chứng sống động về cuộc sống thường nhật và thế giới quan văn hóa của người Việt Nam xưa, từ những người dân bình dị đến giới trí thức, đại diện tôn giáo và quan lại.

Hiện tại, đã có ba công trình quan trọng được xuất bản. Đầu tiên là cuốn "Tranh dân gian Việt Nam" được tái bản dưới dạng tranh màu (2011) với nhiều thay đổi về cấu trúc tác phẩm do Giáo sư Philippe Papin và Marcus Durand (con trai tác giả) biên soạn và sắp xếp lại bản thảo. Ấn bản mới này giới thiệu những bản in tranh màu sắc nét, mang đến sự hứng thú cho người đọc và thuận tiện cho việc tra cứu. Quá trình tỉ mỉ, đầy khó khăn nhưng cũng rất ý nghĩa này sẽ được Giáo sư Philippe Papin và Marcus Durand trình bày trong lời tựa. Đây cũng là ấn bản mà chúng tôi sử dụng để dịch sang tiếng Việt.

Tiếp theo là công trình nghiên cứu của Henri Oger về Kỹ thuật của người An Nam (1909) được tái bản bằng ba ngôn ngữ: Anh, Việt, Pháp. Công trình này được phục dựng từ 4000 bức tranh và ký họa, thể hiện sự đa dạng tuyệt vời về công nghiệp và thương mại do người dân Hà Nội phát triển vào đầu thế kỷ XX.

Tác phẩm phản ánh một cách toàn diện đời sống xã hội, cả khía cạnh cá nhân và cộng đồng. Cuối cùng là cuốn Lục Vân Tiên kèm tranh minh họa, cũng được in bằng ba ngôn ngữ (Việt, Anh, Pháp) và xuất bản lần đầu tiên kèm theo phân tích, bình chú. Bản tranh màu độc nhất minh họa truyện Lục Vân Tiên được phát hiện năm 2011 tại thư viện của Viện Pháp. Bản thảo bao gồm 139 tờ tranh, lần lượt giới thiệu 663 hình nhỏ nhiều màu. Bộ tranh này được Lê Đức Trạch, một nho sĩ cung đình, thực hiện ở Huế từ năm 1895 đến 1897 theo yêu cầu của một sĩ quan thủy quân trẻ người Pháp. Đây là tác phẩm cổ điển nổi tiếng duy nhất của Việt Nam được minh họa toàn bộ bằng tranh màu.

Cuốn sách mà quý vị đang cầm trên tay là bản tiếng Việt đầu tiên kể từ khi ấn bản tiếng Pháp đầu tiên ra mắt độc giả.

Ngoài phần dẫn nhập, công trình gồm có 5 phần chính:

• Cuộc sống thường nhật và nhịp độ thiên nhiên;
• Tôn giáo, tín ngưỡng;
• Tranh minh họa lịch sử;
• Văn học Việt Nam;
• Văn học Trung Quốc.

Phần dẫn nhập là một nghiên cứu chuyên sâu về quá trình tạo tranh dân gian, ý nghĩa và giá trị của từng loại tranh, cũng như sự kết hợp các biểu tượng hội họa trong tranh dân gian. Do tính uyên bác và đa dạng của văn bản, chúng tôi gặp nhiều khó khăn trong quá trình dịch thuật – công trình liên quan đến bốn ngôn ngữ: Pháp, Việt, Hán và Nôm.

Nội dung công trình bao trùm nhiều lĩnh vực khác nhau như nông nghiệp, tôn giáo, tín ngưỡng, lịch sử và văn học. Về cơ bản, chúng tôi giữ nguyên hình thức, bố cục tranh vẽ và nội dung văn bản. Tuy nhiên, trong quá trình dịch, chúng tôi đã chỉnh sửa một số chi tiết nhầm lẫn hoặc chữ viết chưa chính xác. Chúng tôi quyết định giữ nguyên các chữ Hán, Nôm mà tác giả sử dụng, đồng thời thêm dấu ngoặc […] những chữ mà chúng tôi cho là chính xác hơn.

Đối với các văn bản chữ Hán, chúng tôi chọn dịch trực tiếp từ nguyên bản, có tham khảo bản tiếng Pháp. Xin lưu ý rằng một số nhầm lẫn đôi khi xuất phát từ các dị bản mà tác giả lựa chọn hoặc do nghệ nhân dân gian viết sai chữ trên tranh. Về phần truyện Nôm, một số truyện, chẳng hạn như Truyện Thạch Sanh, đã có phiên âm quốc ngữ nên chúng tôi không dịch lại từ bản tiếng Pháp mà chỉ chỉnh sửa một số từ ngữ cho phù hợp và dễ hiểu. Mục đích là giúp độc giả hiểu văn bản dễ dàng hơn trong khi vẫn giữ được vần điệu.

Việc chuyển đổi này giúp độc giả dễ hiểu văn bản hơn, đồng thời vẫn giữ được tính hợp vần. Phần văn bản truyện Nôm có nhiều câu chữ cần được xem xét lại cả về nguyên văn lẫn bản phiên âm Quốc ngữ, nhưng chúng tôi quyết định giữ nguyên vì mục đích của công trình này không phải là khảo sát văn bản. Hơn nữa, những bản phiên âm này đa số được thực hiện vào đầu thế kỷ XX, khi chữ Quốc ngữ đang trong giai đoạn hình thành và phát triển, chưa thực sự hoàn thiện.

Để tạo thuận lợi cho độc giả, đặc biệt là những người không thông thạo chữ Hán và chữ Nôm, chúng tôi phiên âm Hán Việt một số văn bản Hán, thêm chú thích để làm rõ ý nghĩa văn bản, chẳng hạn như phần dẫn nhập liên quan đến vấn đề chơi chữ trong chữ Hán. Những hiện tượng, sự vật được cho là đồng âm trong chữ Hán có thể hoàn toàn khác khi phiên âm sang Quốc ngữ.