Đối với những học sinh đang trong lộ trình ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi (HSG) hoặc các thầy cô giáo đang tìm kiếm nguồn tư liệu giảng dạy chất lượng, bộ đề thi chọn HSG lớp 12 môn Ngữ văn của Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc năm học 2020-2021 là một tài liệu tham khảo vô cùng giá trị. Đề thi không chỉ kiểm tra kiến thức cơ bản mà còn đòi hỏi tư duy phản biện, khả năng cảm thụ văn học sâu sắc và kỹ năng lập luận chặt chẽ của người viết.
Cấu trúc & Nội dung trọng tâm
Đề thi được thiết kế với thời gian làm bài 180 phút, chia làm hai câu hỏi lớn với tỉ trọng điểm tập trung mạnh vào phần nghị luận văn học, cụ thể như sau:
- Câu 1: Nghị luận xã hội (6,0 điểm)
- Nguyên liệu: Bài thơ "Cuối rễ đầu cành" của Bế Kiến Quốc.
- Yêu cầu: Phân tích và trình bày suy nghĩ về triết lý sống được gợi ra từ bài thơ.
- Trọng tâm: Nhấn mạnh quy luật của thành công và hạnh phúc: không có thành quả nào tự nhiên mà có, tất cả đều phải đánh đổi bằng nỗ lực, sự kiên trì và những trải nghiệm đau đớn, vất vả (hình ảnh "rễ non tướp máu", "vượt mưa đông nắng hạ").
- Câu 2: Nghị luận văn học (14,0 điểm)
- Nguyên liệu: Ý kiến của nhà thơ Thanh Thảo: "Thơ là chữ nghĩa cũng không là chữ nghĩa... Thơ đúng nghĩa là sự bộc lộ tận cùng của nhà thơ."
- Yêu cầu: Giải thích nhận định và chứng minh qua hai tác phẩm trọng tâm trong chương trình: "Đây thôn Vĩ Dạ" (Hàn Mặc Tử) và "Tây Tiến" (Quang Dũng).
- Trọng tâm: Khai thác đặc trưng của thơ ca — là sự giao thoa giữa hình thức ngôn từ (chữ nghĩa) và nội dung cảm xúc (tiếng lòng). Học sinh cần làm rõ nỗi đau, niềm khát khao trong thơ Hàn Mặc Tử và vẻ đẹp bi tráng, nỗi nhớ da diết trong thơ Quang Dũng.
Điểm nổi bật của tài liệu
Điều khiến bộ tài liệu này trở nên đắt giá chính là phần Hướng dẫn chấm chi tiết đi kèm, mang lại cái nhìn toàn diện về tiêu chí đánh giá của giám khảo:
- Ma trận điểm rõ ràng: Điểm số được chia nhỏ cho từng ý (mở bài, xác định vấn đề, triển khai luận điểm, sáng tạo, chính tả), giúp người học biết chính xác mình cần đạt được điều gì để tối ưu điểm số.
- Gợi ý lập luận sâu sắc: Phần hướng dẫn không đưa ra bài mẫu cứng nhắc mà đưa ra các luận điểm then chốt, khuyến khích học sinh vận dụng linh hoạt và sáng tạo.
- Sự kết hợp nhuần nhuyễn: Đề thi kết hợp khéo léo giữa văn học hiện đại và lý luận văn học, buộc học sinh không thể học vẹt mà phải thực sự hiểu về bản chất của sáng tạo nghệ thuật.
- Tính ứng dụng cao: Các tác phẩm lựa chọn (Tây Tiến, Đây thôn Vĩ Dạ) là những bài thơ kinh điển, giúp học sinh ôn tập lại kiến thức trọng tâm lớp 11, 12 một cách hệ thống.
Hướng dẫn ôn tập & Lời khuyên học tập
Để khai thác tối đa hiệu quả từ bộ đề thi này, học sinh và giáo viên có thể áp dụng phương pháp sau:
- Đối với học sinh:
- Luyện tập lập dàn ý: Đừng viết ngay cả bài, hãy tập phân tích các từ khóa trong đề bài (ví dụ: "bộc lộ tận cùng", "chữ nghĩa") để xây dựng hệ thống luận điểm chặt chẽ.
- Kết nối thực tế: Với câu nghị luận xã hội, hãy tìm thêm những dẫn chứng thực tế từ cuộc sống hoặc các nhân vật truyền cảm hứng để bài viết có sức thuyết phục và chiều sâu hơn.
- Đọc kỹ phần "Sáng tạo": Hãy chú ý phần điểm sáng tạo trong hướng dẫn chấm để rèn luyện cách diễn đạt mới mẻ, tránh dùng những sáo ngữ.
- Đối với giáo viên:
- Sử dụng đề thi này làm bài kiểm tra thử để đánh giá năng lực phân tích lý luận văn học của học sinh.
- Dùng phần hướng dẫn chấm để hướng dẫn học sinh cách "tư duy theo điểm", giúp các em hiểu rõ yêu cầu khắt khe của một kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh.
Tổng kết: Đây là một bộ đề thi mẫu mực, chuẩn mực cho kỳ thi HSG Ngữ văn 12. Nó không chỉ là bài tập mà còn là một bài học về cách cảm thụ văn chương và tư duy về cuộc đời.
