Đối với những học sinh đang theo đuổi đam mê văn chương và đặt mục tiêu chinh phục các kỳ thi học sinh giỏi (HSG), việc tiếp cận với những bộ đề thi chất lượng từ các tỉnh thành có truyền thống học tập cao là vô cùng quan trọng. Tài liệu Đề thi HSG Ngữ Văn THPT Chuyên và Chọn đội tuyển dự thi HSG Quốc gia năm học 2019-2020 của Sở GD&ĐT Quảng Nam chính là một nguồn tư liệu quý giá như vậy. Đây không chỉ là một bài kiểm tra kiến thức mà còn là một "thước đo" về tư duy, bản lĩnh và khả năng sáng tạo của người viết ở cấp độ cao nhất của bậc trung học phổ thông.
Cấu trúc & Nội dung trọng tâm
Đề thi được thiết kế với thời gian làm bài là 180 phút, chia thành hai câu hỏi lớn, bao quát toàn bộ hai mảng kiến thức cốt lõi của môn Ngữ Văn: Nghị luận xã hội và Nghị luận văn học.
- Câu 1: Nghị luận xã hội (8,0 điểm)
- Hình thức: Xuất phát từ hai câu thơ của Vũ Quần Phương trong bài Tình yêu Dòng sông: "Có bao giờ sông chảy thẳng đâu em/ Sông lượn khúc, lượn dòng mà đến biển".
- Yêu cầu: Học sinh phải rút ra bài học sâu sắc về cách ứng xử linh hoạt, mềm dẻo nhưng kiên định trong cuộc sống.
- Trọng tâm: Đánh giá khả năng chuyển hóa từ hình tượng nghệ thuật sang vấn đề thực tiễn của đời sống.
- Câu 2: Nghị luận văn học (12,0 điểm)
- Hình thức: Bình luận về một nhận định lý luận văn học liên quan đến "thiên chức sáng tạo" và "sự phủ định" của người nghệ sĩ đối với những cái đã có (của tha nhân và chính mình).
- Yêu cầu: Vận dụng trải nghiệm văn học thực tế để phân tích, chứng minh và đánh giá về bản chất của sáng tạo nghệ thuật.
- Trọng tâm: Kiểm tra kiến thức lý luận văn học chuyên sâu và năng lực phê bình, phân tích tác phẩm.
Điểm nổi bật của tài liệu
Điều khiến bộ tài liệu này trở nên giá trị không chỉ nằm ở đề bài mà còn ở Hướng dẫn chấm và đáp án chi tiết đi kèm. Những ưu điểm vượt trội bao gồm:
- Đánh giá theo năng lực: Hướng dẫn chấm không áp đặt khuôn mẫu mà khuyến khích sự sáng tạo, tư duy độc lập. Giám khảo được yêu cầu "trân trọng những bài làm thể hiện tính sáng tạo".
- Ma trận chấm điểm minh bạch: Điểm số được chia nhỏ cho từng phần (Giải thích, Bàn luận, Chứng minh, Đánh giá), giúp học sinh hiểu rõ mình cần triển khai những ý nào để đạt điểm tối đa.
- Tính gợi mở cao: Các yêu cầu về kiến thức không chỉ dừng lại ở việc đúng/sai mà hướng tới việc "có những cách diễn đạt hay, hấp dẫn, văn phong giàu hình ảnh, cảm xúc".
- Chuẩn mực chuyên sâu: Đề thi bám sát đặc trưng của kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia, đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn văn học.
Hướng dẫn ôn tập & Lời khuyên học tập
Để khai thác tối đa giá trị của tài liệu này, học sinh và giáo viên có thể tham khảo lộ trình sau:
Đối với học sinh:
- Không nên đọc đáp án ngay: Hãy tự làm đề trong đúng 180 phút để rèn luyện áp lực phòng thi và khả năng phân phối thời gian.
- Phân tích logic đáp án: Sau khi làm bài, hãy đối chiếu với hướng dẫn chấm để thấy được "tư duy của người ra đề". Chú ý cách họ triển khai từ Giải thích → Bình luận → Chứng minh → Đánh giá.
- Mở rộng dẫn chứng: Với câu nghị luận văn học, hãy thử tìm thêm những tác giả/tác phẩm khác ngoài những ví dụ điển hình để tạo nên sự độc đáo cho bài viết.
Đối với giáo viên:
Đây là tài liệu tham khảo tuyệt vời để xây dựng ngân hàng đề thi HSG. Giáo viên có thể dựa trên cấu trúc này để ra các đề tương tự, tập trung vào việc kết nối giữa một hình tượng thơ/văn với một vấn đề lý luận hoặc thực tiễn đời sống, nhằm kích thích tư duy phản biện của học sinh.
Tóm lại, đây là một bộ đề thi mẫu mực, vừa có độ khó cao, vừa có hướng dẫn chi tiết, rất phù hợp cho những ai đang khao khát chinh phục đỉnh cao của môn Ngữ Văn.
