để đời nhàn tênh

“Tôi thích bị khổ đau.”

Câu nói này nghe có vẻ kỳ quặc, thậm chí trái ngược với bản năng sinh tồn của mỗi người. Ai lại đi mong muốn những trải nghiệm tiêu cực, dù là nhỏ nhất? Chúng ta thường tự nhủ rằng, mục tiêu của cuộc sống là tìm kiếm hạnh phúc, tránh né đau khổ.

Thực Tại Ngược Ngược: Chúng Ta Có Xu Hướng Tìm Kiếm Khổ Đau?

Tuy nhiên, vượt ra khỏi những suy nghĩ thông thường, thế giới này tồn tại những người khổ sở vì tức giận trước những điều chẳng đáng bực tức, lo lắng về những vấn đề không đáng lo, và hối hận về những việc đã làm dù không có gì sai trái. Những con người ấy chính là chúng ta. Có lẽ bạn thấy khó tin, nhưng ở một khía cạnh nào đó, tâm lý ẩn sâu bên trong mỗi người có xu hướng tìm kiếm và thậm chí là “muốn” khổ sở.

Cơ Chế Phản Ứng Của Bộ Não

Khi cảm giác “khổ sở” xuất hiện, bộ não sẽ tạo ra những kích thích mạnh mẽ, khiến chúng ta cảm thấy “khó chịu” và “chán ghét”. Nhưng nếu nhìn từ góc độ cơ chế sinh học, trái tim lại chào đón những kích thích này bởi nó “thích” tiếp nhận những cảm xúc mạnh mẽ.

Ví dụ, khi công việc gặp trục trặc, chúng ta thường cảm thấy sốc và xấu hổ trước ánh mắt của đồng nghiệp. Ai cũng cảm thấy khó chịu trong tình huống này, và mong muốn thoát khỏi cảm xúc tiêu cực đó. Tuy nhiên, thực tế là chúng ta thường bận tâm, suy nghĩ về sự việc trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày sau đó, khiến bản thân càng thêm khổ sở. Chúng ta tự hỏi: “Thật sự thất bại đến mức này sao? Liệu mình có còn được mọi người tin tưởng?”

Cứ như vậy, mỗi khi cảm thấy “khổ sở”, chúng ta lại lặp lại một vòng luẩn quẩn. Nguyên nhân của vòng xoáy này là vì trái tim chào đón cảm giác khổ sở mà chúng ta phải chịu đựng.

Khổ Đau và Bản Năng Sinh Tồn

Tôi nhận ra rằng, với tư cách là một sinh vật sống, việc chịu đựng cảm giác khó chịu có liên quan mật thiết đến bản năng sinh tồn của con người. Để tồn tại, chúng ta có xu hướng tránh xa những nguy cơ tiềm ẩn. Khi bị đặt trong một tình huống không thoải mái, bộ não sẽ phát ra tín hiệu cảnh báo: “Nguy hiểm! Phải chạy trốn!”. Quá trình truyền tải tín hiệu khó chịu này là một cơ chế tự nhiên của sinh vật sống, giúp chúng ta đối phó với những mối đe dọa.

Như vậy, tạm thời có thể kết luận rằng, tín hiệu “khổ sở” giúp chúng ta né tránh nguy hiểm và là một yếu tố hữu ích trong quá trình sinh tồn. Tuy nhiên, trải qua mỗi lần như vậy, chúng ta lại ghi nhớ những thông tin tiêu cực một cách quá sâu sắc, lặp đi lặp lại chúng, và cuối cùng biến chúng thành những nỗi đau dai dẳng.

Vòng Lặp Tiêu Cực: Từ Khổ Đau Đến Sợ Hãi

Nếu xét từ góc độ giúp chúng ta tránh né nguy hiểm, việc kích thích nhiều lần các mạch thần kinh liên quan đến nỗi đau để ghi nhớ thông tin tiêu cực vẫn là một hành động tốt. Tuy nhiên, nếu bắt đầu cảm thấy khổ sở vì thất bại, chúng ta sẽ dần hình thành ý thức sợ hãi, cảm giác tự ti, và mong muốn trốn tránh. Nếu bạn cảm thấy khổ sở trong các mối quan hệ chỉ vì bị bạn bè nói những lời tổn thương, bạn sẽ sợ hãi việc kết nối với người khác.

Khi suy nghĩ như vậy, bạn có thể hiểu rằng, những mạch thần kinh khổ sở vốn dĩ có ích cho việc chạy trốn khỏi nguy hiểm lại có thể mang đến những nguy hiểm khác, chẳng hạn như việc chúng ta cứ mãi khắc ghi những kỷ niệm đau buồn, bám chặt lấy nỗi sợ hãi, hoặc có thói quen trốn tránh.

Tâm Hồn Dễ Bị Kích Động

Nếu để những mạch thần kinh khổ sở hoạt động mạnh mẽ và trở thành thói quen, tâm hồn sẽ trở nên dễ bị kích động, dễ nóng giận, dễ hoang mang, và dễ bực tức, phá vỡ sự yên tĩnh và cân bằng vốn có.

Khổ đau giống như một loại thuốc gây nghiện, khiến chúng ta dễ dàng hình thành thói quen dù nó chẳng mang lại lợi ích gì. Chỉ cần bị phê bình một chút, hoặc nhận được một tin nhắn trả lời chậm trễ, chúng ta sẽ tức giận ngay lập tức. Lúc này, “khổ đau” biến thành một thói quen khó bỏ.

Thói quen “khổ đau” càng ăn sâu vào tâm hồn, trái tim càng dễ hưng phấn, và thái độ của chúng ta đối với người khác trở nên thiếu kiên nhẫn và khó chịu. Điều này chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ.

Giải Pháp: Đừng Khổ Đau Vô Nghĩa

“Nỗi khổ đau” được tạo ra để giúp bạn sống tiếp cuộc đời, nhưng nó lại dần gặm nhấm thần kinh bạn như một loại ma túy. Để chặn đứng cơn cuồng loạn này, hãy cùng tôi luyện tập bài “Đừng khổ đau vô nghĩa”. Đó là chủ đề cốt lõi của cuốn sách bạn đang cầm trên tay.

Để loại bỏ khổ đau khỏi tâm hồn, hãy cùng tôi tìm kiếm trí huệ mà Đức Phật, bậc vĩ nhân xuất chúng, đã để lại cho nhân gian, giúp những con người hiện đại sống trong an yên, không còn khổ sở. Lời răn của Đức Phật được tổng hợp trong Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo. Nếu tóm tắt chỉ bằng một câu nói, đó là: “Hãy tìm kiếm nguyên nhân gây ra căn bệnh khổ đau và chữa trị nó”. Khi người dân ở thôn Kesaputta thỉnh cầu Đức Phật: “Xin Người hãy giáo hóa cho chúng con làm thế nào để biết ai nói lời chính trực, ai nói điều sai trái”, Người đáp lại một cách đơn giản và rõ ràng: “Nếu khiến nguồn cơn khổ đau gia tăng, đó là sai trái. Nếu khiến khổ đau tiêu biến, đó là chính trực”.

Nói tóm lại, khi đánh giá sự vật sự việc, thước đo quan trọng nhất là liệu nó có làm tăng thêm khổ đau hay không. Nếu có thể lựa chọn khiến bản thân không còn buồn khổ, thì điều ước thỉnh cầu một tâm hồn an yên, sống hết mình trong hạnh phúc, sẽ trở thành hiện thực.

Nhận Thức và Kiểm Soát

Tuy nhiên, chúng ta thường không kiểm tra kỹ lưỡng tín hiệu của khổ đau, không cân nhắc kỹ lưỡng tâm hồn và thể xác, mà thay vào đó, chúng ta thường hành động, nói chuyện, và suy nghĩ một cách vô ý thức.

Bởi hành động khi không ý thức, chúng ta có xu hướng suy nghĩ tiêu cực, làm gia tăng khổ sở cho bản thân, và phát ngôn, hành động cũng khiến nỗi khổ trở nên nghiêm trọng hơn.

Ví dụ, bạn bừng bừng khí thế, thao thao bất tuyệt trước đám đông, nhưng sau đó lại hối hận: “Chắc người ta nghĩ mình là kẻ khoác lác”. Kết quả là tâm trạng của bạn trùng xuống. Suy nghĩ tiêu cực như vậy chỉ khiến nỗi day dứt của bạn tăng lên. Hoặc là, để từ chối lời nhờ cậy, bạn nói dối: “Em cũng muốn lắm, nhưng bây giờ công việc của em bận quá”. Từ đó, bạn sinh ra mâu thuẫn với suy nghĩ thật tâm, và nỗi day dứt càng lớn hơn.

Một ví dụ khác, khi ngồi trên ghế làm việc, tư thế dần gục xuống, cong lưng. Khi cong lưng, áp lực lên lưng tăng lên. Nếu không thả lỏng đúng cách và kịp thời, dần dà bạn sẽ trói chặt cơ thể trong tư thế mỏi mệt. Ảo giác “cong lưng chắc chắn thoải mái hơn” khiến bạn không nhận ra hiện thực mỏi mệt.

Trong ba ví dụ trên, suy nghĩ chất chứa trong bạn lần lượt là: “Nếu hối hận, lần sau chắc chắn sẽ không lặp lại”, “Nếu mình thêu dệt lời nói dối, chắc chắn sẽ không làm đối phương tức giận”, “Nếu cong lưng, sẽ đỡ căng thẳng”.

Tuy nhiên, trên thực tế, cả ba trường hợp đều khiến bạn hao mòn suy kiệt. Suy nghĩ “trở nên thoải mái” dần dần biến thành thờ ơ với tâm hồn và thể xác ở hiện thực. Nếu thử kiểm tra tâm hồn và thể xác khi tồn tại ảo giác: “Chắc chắn sẽ thoải mái”, “Kiểu gì cũng vui vẻ”, bạn sẽ hiểu, thực ra tất cả đều đớn đau.

Bạn sẽ dần nhận ra rằng, những suy nghĩ, phát ngôn, hành động theo sở thích thực ra không khiến bản thân thoải mái, mà ngược lại là khổ đau. Hãy kiểm tra cảm giác của cơ thể, chứ không phải trong suy nghĩ. Khi bừng tỉnh: “À, thực ra cái này làm mình khổ”, suy nghĩ, ngôn từ, hành động khó chịu sẽ bị khai trừ, cả tâm hồn và thể xác sẽ cùng nhẹ nhõm. Có thể nói, phương pháp “Trui rèn để tiêu biến khổ đau” là hành trình sử dụng ý chí để điều khiển mạch thần kinh sinh ra cảm giác khó chịu.

Nếu bạn đọc thấy tâm trí như bừng sáng: “Thầy à, đúng là em không ngờ được, thì ra ngay cả việc này cũng khiến em đau đầu”, coi đó là cơ hội để xoay bánh lái suy nghĩ về khổ đau, thì mục đích của cuốn sách này đã đạt được một nửa.

Cuốn sách này không nói về tôn giáo, cũng không phải về Phật giáo. Đây là cuốn sách giúp bạn lắng tai nghe Đức Phật, người thầy thời cổ đại, để từ đó học hỏi, rút ra công cụ giúp ích cho cuộc sống nhân sinh. Bởi trên tất cả, lời răn của Đức Phật là chiếc bè, là công cụ giúp ta băng qua con sông mang tên khổ đau.

Vậy thì hãy cùng tôi vượt qua con sông này nhé. Trong quá trình ấy, ở mỗi mục có bốn ô truyện tranh dí dỏm được chị Suzuki Tomoko phác hoạ. Tôi nghĩ, khi xem chúng, bạn sẽ bật cười trong thoải mái đấy.

• Nhào nặn quan hệ nhân sinh
• Vững tâm trước chỉ trích
• Trở thành người lớn
• Thước đo khoảng cách với gia đình
• Tỏ bày lòng hiếu thuận
• Để bạn đồng hành bình yên nơi tâm khảm
• Phân biệt rõ ràng người bạn thật sự
• Song hành cùng người tốt
• Chống chọi với chia ly
• Bảo vệ bản thân khỏi ác ma
• Tĩnh lại tâm hồn nóng giận
• Chỉnh đốn bản ngã
• Chiến thắng bản thân
• Không nói dối
• Tích thiện nghiệp
• Nếm trải cô độc
• Chấp nhận không tự do
• Sống trọn vẹn khoảnh khắc này
• Thấu hiểu cái tôi nguyên thủy
• Không mỹ hóa
• Nhìn thấu cơ thể
• Vứt bỏ bận tâm về vẻ ngoài
• Hô hấp tĩnh
• Nhìn thấu ảo giác của não bộ
• Rời xa ý kiến
• Vứt bỏ tự hào
• Chuẩn bị cho cái chết

Trích đoạn sách:

Vững tâm trước chỉ trích

Khi con bị người đời nói xấu, chỉ cần tin tưởng rằng: “Nói xấu là đương nhiên thôi, nó vẫn không ngừng tiếp diễn từ thuở nguyên sơ rồi”.

Loài người chỉ trích người trầm mặc là “kẻ buồn tẻ”, chỉ trích người nói nhiều là “kẻ ồn ào”, thậm chí người nói chuyện nhẹ nhàng và vừa đủ sẽ vẫn bị khiển trách: “Chắc chắn có uẩn khúc bên trong”.

Dẫu ra sao đi nữa, con người sẽ nói xấu, kể cả phải cưỡng ép để tìm lý do. Nhân gian ít nhiều chính là thế.

Trong lịch sử, chưa từng tồn tại người không bị ai khác chỉ trích, dù chỉ một người, kể cả hiện tại và tương lai, chắc chắn sẽ không xuất hiện.

Khi bị người khác chỉ trích, tôi thường nhớ lại lời dạy này của Đức Phật.

Giả như nói chuyện với mười người, có thể mười người sẽ tán thành câu chuyện của tôi, nhưng nếu đối tượng trò chuyện tăng lên gấp đôi, 20 người, chắc chắn tỷ lệ người thấy khó chịu sẽ tăng.

Đặc biệt, khi trở thành bậc vĩ nhân giống như Đức Phật, vì danh xưng truyền tai đến nhiều người, sẽ có một bộ phận trong đó tán thưởng, nhưng một bộ phận khác thì phê bình thậm tệ. Những ví dụ về việc này được ghi chép rất nhiều trong kinh điển Phật giáo. Chắc chắn càng được nhiều người biết đến, thì càng nhiều người phản bác suy nghĩ của bạn.

Quá khứ, hiện tại hay tương lai, bất cứ nơi đâu trên thế gian này, tuyệt đối không tồn tại người không bị chỉ trích hay nói xấu sau lưng. Thời hiện đại, thông qua vô vàn công cụ trên Internet, có nhiều trường hợp, phát ngôn của bản thân hướng tới số lượng lớn con người không cụ thể đối tượng và vấp phải chỉ trích, đúng không?

Khi nhận lấy bình luận phản đối trên mạng, bị châm chọc về cách nghĩ mà bản thân luôn tin tưởng, bạn cảm thấy một cơn đau chạy dọc khắp cơ thể, bạn tức giận vì bị tổn thương, từ đó mất một khoảng thời gian chẳng thể tập trung vào việc khác.

Bởi vì, ở đâu đó trong trái tim chúng ta tồn tại ảo tưởng: “Người vĩ đại như mình mà lại bị phủ nhận thì đúng là kỳ quặc, nếu mọi người không công nhận thì mình sẽ không tha thứ”.

Có thể, nhiều con người hiện đại chủ trương dung hoà rằng: “Thực ra, mỗi người có một ý kiến riêng mà”, nhưng tận sâu trong trái tim, tư duy ấu trĩ “Biết là thế, nhưng cách nghĩ của mình là đúng nhất và chân thành nhất” sẽ mạnh hơn. Dẫu muốn hiểu theo tư duy đẹp đẽ “Mỗi người mỗi khác”, nhưng thực tế, sâu thẳm trong tâm hồn lại nghĩ điều hoàn toàn ngược lại. Việc này, đến bản thân người đó cũng không biết.

Ngoài thực tiễn, người không tán đồng với cách nhìn nhận của bản thân chắc chắn sẽ xuất hiện, từ đó chúng ta sẽ hứng chịu sự xung đột làm phá vỡ ảo tưởng thoải mái trong não bộ.

Nếu khó chịu thì bạn chỉ cần dứt khoát vứt bỏ sự phục tùng dành cho suy nghĩ ấy. Tuy nhiên, ở đâu đó trong tâm khảm bạn lại bập bùng ngọn lửa kỳ vọng: “Giá như không bị chỉ trích, giá như được tán dương thì tốt biết mấy”, từ đó khiến bản thân chẳng thể từ bỏ.